شيعه در تاليف و تصنيف و جمع‌آورى آثار نبوى ، ذهبى در شرح‌حال ابان بن تغلب مىگويد : « اگر وثاقت اشخاصى چون ابان به سبب گرايش به تشيّع رد شود ، بسيارى از آثار و احاديث نبوى از بين مىرود » . « 1 » از اين‌رو فقيهان و محدثان نخستين اهل‌سنت به‌ويژه ائمه مذاهب چهارگانه افزون بر استفاده باواسطه يا بىواسطه از پيشگاه امام صادق عليه السّلام ، پيوسته نزد محدثان شيعه نيز شاگردى كرده‌اند و از آنان دريافت حديث مىكرده‌اند . « 2 » اما دربارهء تعداد كتاب‌هايى كه در 3 قرن نخست هجرى ، در ميان شيعيان نگارش يافته ، صاحب وسايل گفته : « دانشمندان و محدثان هم‌عصر ائمهء اطهار عليهم السّلام از زمان امير المومنين عليه السّلام تا زمان امام حسن عسكرى عليه السّلام ، شش هزار و ششصد كتاب به رشته تحرير درآورده‌اند » . « 3 » شيعيان در اين دوران در رشته‌هاى گوناگون علوم روزمرهء آن دوره ، چون : ادبيات ، لغت ، شعر ، علوم قرآن ، تفسير ، حديث ، اصول فقه ، كلام ، تاريخ ، سيره ، رجال ، اخلاق كوشش‌هاى فراوانى كرده و نوشته‌ها و تأليف‌هاى فراوانى از خود برجاى گذاشته‌اند و در بيشتر علوم ، پيشتاز بوده‌اند . ابو الأسود دوئلى شاعر شيعى پايه‌گذار علم نحو بود . « 4 » وى براى نخستين‌بار قرآن را نقطه‌گذارى كرده است . « 5 » نخستين كتاب لغت ميان مسلمانان ، كتاب العين ، است كه آن را خليل بن احمد نگاشته است . « 6 » كه او از دانشمندان شيعه بوده است . « 7 » در سيره و مغازى پيامبر نيز نخستين كتاب را ابن اسحق نوشته ، كه به گواهى ابن حجر شيعه بوده است . « 8 »

--> ( 1 ) . ذهبى . ميزان الاعتدال ، دار الفكر للطباعة و النشر و التوزيع ، بيروت ( بىتا ) ، ج 1 ، ص 4 . ( 2 ) . ابن ابى الحديد . شرح نهج البلاغه ، دار احياء التراث العربى ، بيروت ، ج 1 ، ص 18 . ( 3 ) . شيخ حر العاملى ، محمد بن الحسن . وسايل الشيعة ، المكتبة الاسلاميه ، تهران ، چ ششم ، 1367 ، ج 20 ، ص 49 . ( 4 ) . ابن نديم . همان ، ص 61 . ( 5 ) . بستانى . دايرة المعارف ، دار المعرفة ، بيروت ( بىتا ) ، ج 1 ، ص 788 . ( 6 ) . ابن نديم . همان ، ص 63 . ( 7 ) . الاردبيلى الغروى الحائرى ، محمد بن على . جامع الرواة ، منشورات مكتبة آيت الله العظمى المرعشى النجفى ، قم ، 1403 ه ق ، ج 1 ، ص 298 . ( 8 ) . ابن حجر عسقلانى ، تحرير تقريب التهذيب ، مؤسسة الرساله ، بيروت ، ط اول ، 1417 - 1997 ، ج 3 ، ص 211 و 212 .